Kamerleden vinden bij hun terugkomst na het zomerreces een mail van Gezondheid op 1 in hun inbox. Hierin praten we hen bij over de brief die onze advocaten hebben gestuurd aan bewindspersonen die betrokken zijn bij de maatwerkafspraak met Tata Steel Nederland, de bevindingen van de Reclame Code Commissie, een overzicht van alle rechts- en handhavingszaken die momenteel lopen, en over rapporten die verschenen. Hieronder vindt u de integrale brieftekst.
ONDERWERP: kort geding, RCC-uitspraak en juridische risico’s maatwerkafspraak Tata Steel Nederland
Geacht Kamerlid,
Welkom terug van uw zomerreces. Middels deze e-mail praten we u bij over een actueel politiek dossier, namelijk de beoogde maatwerkafspraken met Tata Steel Nederland (TSN). Het zal u welbekend zijn dat Gezondheid op 1 vindt dat er geen maatwerkafspraak met TSN zou moeten worden gesloten, maar dat het een betere keuze is om ofwel staalproducten te maken in de IJmond op basis van halffabricaten, ofwel kant-en-klare staalproducten te importeren. Verschillende scenario’s voor een toekomst met of zonder staalproductie in de IJmond liggen klaar, zoals in het Wijmond-rapport.
Afgelopen zomer hebben zich verschillende ontwikkelingen voorgedaan die onze zorgen omtrent de maatwerkafspraken hebben onderstreept. De volgende recente ontwikkelingen die nader in deze brief uiteen worden gezet, dwingen tot een (zeer) kritische blik op de keuze om de maatwerkafspraken met TSN voort te zetten:
- Het vonnis van de voorzieningenrechter Den Haag waaruit volgt aan welke voorwaarden mogelijke maatwerkafspraken zouden moeten voldoen om een schending van de mensenrechten te voorkomen.
- De uitspraak van de Reclame Code Commissie waarin is vastgesteld dat een aantal duurzaamheidsclaims van Tata Steel, die in sterke mate samenhangen met de maatwerkafspraken (zoals de etiketten ‘groen staal’ en ‘schonere productie’ en de doelen om in 2030 40% minder CO₂ uit te stoten en in 2045 CO₂-neutraal te zijn), in strijd zijn met de Code voor Duurzaamheidsreclame omdat Tata Steel die claims niet kon onderbouwen.
- Het OM heeft besloten tot de vervolging van Tata Steel Nederland en mogelijk haar (oud)directieleden voor meerdere strafbare feiten, waaronder het opzettelijk in de lucht brengen van schadelijke stoffen.
- Een recent rapport van PwC wijst erop dat in Noord-Europese landen zoals Nederland slechts gekeken zou moeten worden naar staalproductie op basis van halffabricaten die in landen met lagere energiekosten worden geproduceerd. Uit het rapport volgt dat er geen business case bestaat voor de plannen van TSN.
Vonnis: voorwaarden aan maatwerkafspraken
Op 21 augustus stuurden de advocaten van Gezondheid op 1 een aangetekende brief naar de ministers van Klimaat en Groene Groei en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en naar de staatssecretarissen van Klimaat en Groene Groei en van Infrastructuur en Waterstaat (bijlage 1). Aanleiding is de uitspraak van de voorzieningenrechter van 24 juli in het kort geding van Gezondheid op 1 tegen de Staat. De vorderingen van Gezondheid op 1 werden afgewezen, maar de rechter erkende wel een belangrijk deel van haar zorgen en gaf duidelijke aanwijzingen mee voor de voorwaarden waaraan de maatwerkafspraken moeten voldoen om een schending van artikel 8 EVRM (recht op eerbiediging van privéleven, hier: gezondheid) te voorkomen.
Onze advocaten hebben in de brief samengevat aan welke voorwaarden de afspraken die de Staat uiterlijk 30 september aanstaande met Tata Steel wil ondertekenen, in elk geval dienen te voldoen:
- De uitstootdoelstellingen moeten aantoonbaar tot voldoende gezondheidswinst leiden.
- Die uitstootreductie en gezondheidswinst moeten aantoonbaar zijn via een robuust, onafhankelijk meet- en monitoringsysteem.
- De afspraken moeten ruimte bieden om tijdig en effectief bij te sturen als de beoogde gezondheidswinst uitblijft. Dit kan bijvoorbeeld via vervroegde sluiting of aanpassing van de productiecapaciteit.
- De Staat mag in de afspraken niet het recht prijsgeven om de overeenkomst te vernietigen of te ontbinden.
Uit het vonnis volgt dat het niet voldoen aan deze voorwaarden kan bijdragen aan een schending van artikel 8 EVRM — met mogelijk nieuwe juridische procedures tot gevolg, ook ná ondertekening van de maatwerkafspraken.
De planning is dat de maatwerkafspraken uiterlijk 30 september worden ondertekend. De tijd dringt om dit nog goed te regelen. Als ervoor wordt gekozen om de maatwerkafspraken te sluiten, dan is ons verzoek aan u om nog vóór die datum van het kabinet te eisen dat in de maatwerkafspraken aan de bovengenoemde voorwaarden wordt voldaan.
Uitspraak Reclame Code Commissie
Half augustus oordeelde de Reclame Code Commissie dat Tata Steel in strijd heeft gehandeld met de Code voor Duurzaamheidsreclame. De staalfabrikant kon geen van de duurzaamheidsclaims die in die zaak voorlagen (en die sterk samenhangen met de doelstellingen van de beoogde maatwerkafspraken) onderbouwen zoals vereist: niet de belofte om de CO₂-uitstoot in 2030 met 40% te verminderen, niet de ambitie om in 2045 CO₂-neutraal te zijn, niet de term “groen staal” en niet de claim dat het productieproces “schoner” wordt. Volgens de RCC (zie bijlage 2) ontbreken concrete plannen en heeft Tata niet kunnen aantonen dat essentiële randvoorwaarden ooit worden vervuld, zoals voldoende en betaalbare groene waterstof of de benodigde subsidie. De als misleidend beoordeelde teksten zijn grotendeels nog steeds online vindbaar. In de periode tussen het indienen van de klacht en de zitting, en ook na de uitspraak heeft TSN veranderingen aangebracht in delen van haar reclame-uitingen. Echter, Tata blijft als misleidend beoordeelde duurzaamheidsclaims (zoals over ‘groen staal’) onverkort inzetten in haar reclamecampagnes, ook al ontbreekt nog steeds de vereiste onderbouwing. Tata heeft op 27 augustus 2026 beroep ingesteld tegen het oordeel van de RCC, ondanks het feit dat het (weliswaar onvoldoende) aanpassen van haar reclame-uitingen gezien kan worden als een de facto erkenning dat haar eerdere uitingen misleidend waren. We kijken met belangstelling uit naar de gronden van dit beroep (die uiterlijk 5 oktober 2026 ingediend moeten worden), waarin Tata voldoende feitelijke onderbouwing zal moeten geven voor haar duurzaamheidsclaims over onder meer de beoogde reductie van CO₂-uitstoot en de beweerdelijke productie van ‘groen staal’.
Vervolging voor strafbare feiten
Het grootste nieuws van afgelopen zomer was dat het Openbaar Ministerie heeft besloten om TSN en mogelijk ook (oud-)directieleden van TSN strafrechtelijk te vervolgen voor meerdere strafbare feiten. Het OM verdenkt het bedrijf van het opzettelijk en wederrechtelijk in de lucht brengen van schadelijke stoffen, met mogelijke nadelige gevolgen voor de openbare gezondheid. Ook wordt Tata Steel verdacht van het schenden van haar zorgplicht, onder meer door onvoldoende onderhoud uit te voeren, handelen zonder vergunning en het niet melden van incidenten. Iedereen is onschuldig totdat het tegendeel bewezen is, maar we wijzen u er ook op dat de vervolging niet op zichzelf staat. Parallel aan deze strafrechtelijke zaak lopen nog vele andere zaken die zien op soortgelijke feiten, waaronder handelen in strijd met de vergunning, gebrekkig onderhoud en niet meewerken aan toezicht. We hebben hiervan een overzicht gemaakt dat u terugvindt in bijlage 3.
Rapport PwC: geen business case voor plannen TSN
Op de wereldwijde staalmarkt is een overschot aan productiecapaciteit: de bestaande fabrieken kunnen samen veel meer staal maken dan er vraag naar is. Dit overschot neemt alsmaar verder toe. Voor een belangrijk deel komt dit door staatssteun: fabrieken die zonder subsidie allang gesloten zouden zijn, blijven zo doordraaien en drukken de prijs. De OESO (Steel Outlook 2026) verwacht dat de overcapaciteit in 2028 kan oplopen tot circa 745 miljoen ton, bijna 40% van de totale wereldwijde staalproductie in één jaar. Bovendien is staal niet het materiaal van de toekomst. Staal laat zich in veel gevallen uitstekend vervangen door even sterke, lichtere maar vooral ook schonere en circulaire alternatieven. Met het steunen van de plannen van TSN loopt de Nederlandse Staat een groot risico voor decennia te moeten blijven investeren in een fundamenteel slechte business case.
Het recent verschenen rapport van PwC (bijlage 4) ziet ook geen toekomst voor het maken van staal in Nederland of omliggende landen. Wanneer er toch voor gekozen wordt staalproductie in Nederland te willen houden, dan ligt de keuze voor de hand dit te doen op basis van de import van halffabricaten. Een alternatief is om staal in te kopen uit landen waar goedkoop voldoende groene energie voorhanden is. In visie en beleid zou daar veel meer de focus op moeten liggen. In het rapport ‘Wijmond: van staal naar mens centraal’ heeft Gezondheid op 1 samen met Urgenda een aantal alternatieve scenario’s voor het Heracless plan geformuleerd en doorgerekend. Het eerste van de drie scenario’s in het Wijmond-rapport sluit naadloos aan bij de analyse van PwC.
Tot slot
Nu de beoogde tekendatum van de maatwerkafspraak zeer nabij is, is dit hét moment om uw verantwoordelijkheid te nemen en te zorgen dat de gezondheid van burgers op de eerste plaats komt. Samengevat vragen we u:
- de waarschuwingen van de voorzieningenrechter, de RCC-uitspraak, het overzicht van lopende rechtszaken en boetes en de situatie op de wereldstaalmarkt te betrekken bij uw eigen afweging of TSN op dit moment een betrouwbare partner is voor een afspraak van deze omvang en looptijd;
- bij de verantwoordelijke bewindspersonen te eisen dat zij, vóór de beoogde ondertekening van de maatwerkafspraken op 30 september, aantoonbaar voldoen aan de vier voorwaarden die volgen uit het vonnis van 24 juli (zie hierboven en bijlage 1);
- de RCC-uitspraak (bijlage 2) zorgvuldig door te lezen en de als misleidend beoordeelde duurzaamheidsclaims van TSN, in het bijzonder ‘groen staal’ en de claim dat de CO₂-uitstoot in 2030 met 40% gereduceerd zal zijn, niet langer te gebruiken in het publieke debat.
We wensen u veel wijsheid in de politieke besluitvorming in dit dossier.
Met vriendelijke groet,
Antoinette Verbrugge
directeur stichting Gezondheid op 1
Bijlagen
- Brief van Prakken d’Oliveira namens Stichting Gezondheid op 1 aan de ministers van Klimaat en Groene Groei en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de staatssecretarissen van Klimaat en Groene Groei en van Infrastructuur en Waterstaat, 21 augustus 2026 (download PDF)
- Uitspraak Reclame Code Commissie, dossier 2026/00226 & 2026/00226-1, 14 augustus 2026 (download PDF)
- Overzicht dwangsommen, boetes en rechtszaken TSN (download PDF)
- PwC analyse: Das Ende der Europäischen Stahlwirtschaft … oder einfach nur anders? (naar PwC rapport)