“We hebben niets tegen industrie, totaal niet. Maar die industrie moet wel schoon zijn. En dat kan in deze tijd. Dat had in het geval van Tata Steel allang gekund, maar het gebeurde niet, om de verkeerde redenen.” Dat zei Antoinette Verbrugge, directeur van Stichting Gezondheid op 1, tegen de voorzieningenrechter tijdens de mondelinge behandeling van het kort geding tegen de Staat, dat op 24 juni 2026 diende bij de rechtbank in Den Haag.
Wat eist Gezondheid op 1?
Met het kort geding vraagt de stichting de rechter om de Staat te verbieden definitieve afspraken met Tata Steel te maken zolang niet onafhankelijk en openbaar is vastgesteld wat de gevolgen daarvan zijn voor gezondheid, milieu en leefomgeving, en zolang omwonenden geen echte inspraak hebben gehad.
Pleidooi van Gezondheid op 1
De advocaten die Gezondheid op 1 bijstaan, openden hun pleidooi met een verwijzing naar de reactie van de regering op de conclusies van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OvV). Die raad onderzocht in 2023 hoe de Staat burgers beschermt tegen de gezondheidsrisico’s van industriële uitstoot. “Confronterende bevindingen”, noemde de regering dat destijds zelf. Vervolgens haalden de advocaten gezaghebbende wetenschappers aan die hebben laten zien hoe industrie en overheid al decennia nauw met elkaar verweven zijn. Er is een patroon ontstaan “waarin industrie steevast prevaleert boven gezondheid, en waarin de overheid verstrikt is geraakt in haar eigen procedurele web en gebrek aan eigen kennis”, aldus advocate Channa Samkalden in de Haagse rechtszaal, waar de publieke tribune goed gevuld was met steunbetuigers van Gezondheid op 1.
Hoewel technisch en juridisch van aard, was het pleidooi ook voor de leek zeer goed te volgen. Samkalden zette helder uiteen hoe de overheid met de maatwerkafspraken met Tata Steel opnieuw dreigt de gezondheid van omwonenden ondergeschikt te maken aan economische belangen. Zij sloot af met de oproep: “Om te voorkomen dat de Staat opnieuw een web spint waarin hij zichzelf én omwonenden verstrikt, dienen de vorderingen van Gezondheid op 1 te worden toegewezen.”
Verweer van de landsadvocaat
Op zijn beurt vroeg de landsadvocaat de vordering van Gezondheid op 1 af te wijzen. Volgens de Staat is de maatwerkafspraak geen onomkeerbaar besluit, is er al voldoende onderzoek gedaan en moet de Staat meerdere belangen afwegen, niet alleen de gezondheid van omwonenden.
Ruime media-aandacht
Het kort geding trok volop aandacht van de media, die op de dag zelf en daarna ruimschoots verslag deden.
In NRC zei Antoinette Verbrugge hoeveel het de stichting kostte om “onze eigen staat aan te klagen”, en het Noord-Hollands Dagblad citeerde haar toen ze sprak over de risico’s voor de allerjongsten: “Zelfs in de buik van z’n moeder is in de IJmond een baby niet veilig.” Advocaat Channa Samkalden werd aangehaald in de Telegraaf met de vraag: “Hoeveel longkanker weegt op tegen het belang van staalproductie?”
Ook de media zelf plaatsten kanttekeningen bij de gang van zaken. Het Parool vroeg zich in zijn kop af: “Mag Tata 2 miljard euro ontvangen van de staat?” De Volkskrant signaleerde dat de onderhandelingen achter gesloten deuren en met haast worden gevoerd, en concludeerde droogjes: “Goed nieuws voor omwonenden, zou je zeggen. Maar daar denken die in de Haagse rechtbank woensdag anders over.”
NOS/NH Media berichtte als volgt:
Landsadvocaat: “De GER is niet nodig om de maatwerkafspraken door te zetten. Het doel is om de uitstoot naar beneden te krijgen, en we weten dat met de nieuwe installaties gebeurt.” Bovendien noemde hij de GER, een uitvloeisel van de politieke wens om Tata Steel beter te controleren, nu ‘geen wettig instrument’.
Volgens hem is snelheid geboden bij de onderhandelingen voor maatwerkafspraken, anders klapt de deal met Tata Steel misschien, door eventueel uitstel na dit kort geding. “Dan zitten we veel langer met een vervuilender bedrijf.”
Gezondheid op 1-directeur Antoinette Verbrugge noemde dat een ‘ongelooflijke omkering’. “Wij vragen van onze overheid dat ze onze gezondheid waarborgen en zorgvuldig te werk gaan. En dan krijgen we straks de schuld van een geklapte deal en een vervuilend bedrijf in onze schoenen geschoven.”
Alternatieven in de IJmond
Samen met Urgenda lieten we een rapport opstellen over hoe je gezond staal kunt maken in de IJmond en welke andere scenario’s er mogelijk zijn. Inclusief doorrekening van kosten en baten.
Kort geding in de media
Steun onze campagnes
Doe mee, denk mee en draag bij, want actievoeren kost naast tijd en inzet, inventiviteit en moed ook geld.
De geest is uit de fles, samen gaan we het redden: straks wordt er alleen nog maar schoon geproduceerd. Punt!